Κατηγορίες
Ειδήσεις Κόσμος

“Αγκάθι ή όχι το προσφυγικό για την Ελλάδα”;

Το “προσφυγικό” ζήτημα σύμφωνα με την Αμερικανική εφημερίδα των “New York Times”.

“Πρόσφυγες σε βάρκα στο Αιγαίο”:Μία από τις 10 εμβληματικότερες φωτογραφίες στη 30χρονη πορεία του φωτορεπόρτερ, Γιάννη Μπεχράκη.

Υπάρχουν εφημερίδες κι εφημερίδες σε όλον τον κόσμο που καλύπτουν το θέμα του προσφυγικού στην Ελλάδα, από Ευρωπαϊκές μέχρι υπερατλαντικές, κυρίως, Αμερικάνικες. Μία από αυτές, αρκετά πασίγνωστη όχι μόνο στη χώρα της, αλλά και πολύ πιο πέρα από αυτή, είναι η Αμερικανική εφημερίδα των «New York Times».Πριν, ωστόσο, περάσουμε στο κυρίως θέμα του ρεπορτάζ, χρήσιμο είναι να δούμε το ιστορικό πλαίσιο της εν λόγω εφημερίδας. Έτσι, το αρχικό όνομα της ήταν New York Daily Times με ημερομηνία ίδρυσης 18 Σεπτεμβρίου 1851. Στις 14 Σεπτεμβρίου 1857 η εφημερίδα συντομεύει το όνομά της κι επίσημα ονομάζεται από τότε “New York Times”. Συνολικά έχει στη κατοχή της 130 βραβεία Pulitzer, περισσότερα από οποιαδήποτε άλλη εφημερίδα παγκοσμίως. Έτσι, κατατάσσεται 18η στον κόσμο σε κυκλοφορία και 3η στις ΗΠΑ μετά από την USA Today και τη The Wall Street Journal. Πληροφοριακά αναφέρουμε ότι έχει ειδικό ένθετο για τις ειδήσεις σε όλη τη γη τους New York Times International ( NYTI). Είναι μια αγγλική εφημερίδα που εκτυπώνεται καθημερινά σε 38 τοποθεσίες στον κόσμο και πωλείται σε πάνω από 160 χώρες. Τέλος, αξίζει να αναφέρουμε και τη συνεργασία που διατηρεί με διεθνείς αλλά κι εθνικές εφημερίδες άλλων χωρών. Μέσα σ’ αυτές συμπεριλαμβάνεται και η συνεργασία της με την ελληνική εφημερίδα «Καθημερινή».

Το κτήριο των κεντρικών γραφείων των New York Times στην πόλη Μανχάταν της Νέας Υόρκης/ ΗΠΑ/ 08 Δεκεμβρίου 2008/ φωτογραφία Justin Lane.
«Πώς παρουσιάζουν οι New York Times το προσφυγικό θέμα στην Ελλάδα; Με αντικειμενικό ή υποκειμενικό τρόπο»;

Οι New York Times στο σύνολο των άρθρων τους προσεγγίζουν το θέμα, κυρίως, από πλευράς των προσφύγων. Έτσι, στα άρθρα τους υπάρχει πληθώρα αναφορών από μαρτυρίες προσφύγων για το πώς η χώρα μας τους αντιμετωπίζει.Πρόκειται για προσωπικές μαρτυρίες που προσπαθούν να πείσουν τον αναγνώστη. Κοντά σε αυτές βρίσκει κανείς μαρτυρίες κι άλλων προσώπων, όπως δικηγόρων υπεράσπισης, Ευρωπαίων αξιωματούχων κι ερευνητών διεθνούς αμνηστίας. Δεν λείπουν, ωστόσο, κι εκείνες των διεθνών ή μη κυβερνητικών οργανώσεων υπεράσπισης ανθρωπίνων δικαιωμάτων και παρακολούθησης μεταναστευτικών σκαφών στο Αιγαίο. Χαρακτηριστικά είναι και τα ντοκουμέντα αναφοράς από Τουρκικής ακτοφυλακής ή συνοριακής φύλαξης. Σε ότι αφορά μαρτυρίες από Ελληνικής πλευράς στο σύνολό τους αυτές είναι λιγότερες. Έτσι, μοιάζουν να υπάρχουν, προκειμένου να τηρηθούν κανόνες δημοσιογραφικής δεοντολογίας που έχουν να κάνουν με την αντικειμενική κάλυψη των γεγονότων. Ώστε, οι New York Times προσπαθούν με το κάλυμμα της αντικειμενικότητας να εκφράσουν υποκειμενικές τους απόψεις πάνω στο θέμα.

«Οι New York Times διαχωρίζουν το προσφυγικό σε δυο βασικές περιόδους».

Στην 1η περίοδο, πριν 5 χρόνια, αναφέρονται στη γενναιοδωρία των Ελλήνων απέναντι στους πρόσφυγες που προτάθηκαν για το το βραβείο Νόμπελ Ειρήνης το 2016. Πρόκειται για δυο εμβληματικές μορφές του εθελοντικού κινήματος των πολιτών στο Αιγαίο που υπερασπίστηκε το δικαίωμα των προσφύγων στη ζωή. Ο λόγος για την 85χρονη γιαγιά της Συκαμνιάς Λέσβου, Αιμιλία Καμβύση και τον 40χρονο ψαρά, Στρατή Βαλιαμό. Οι δυο τους υπήρξαν Έλληνες εθελοντές που με τις πράξεις τους σημάδεψαν την παγκόσμια κοινότητα για το δράμα της συνεχιζόμενης ανθρωπιστικής κρίσης. Σε αντίθεση με την πρώτη περίοδο έρχεται η 2η, των 5 τελευταίων χρόνων, όπου αναφέρονται στη σκληρή στάση της Ελλάδας έναντι των προσφύγων από πλευράς πολιτών και κυβέρνησης. Χαρακτηριστικό είναι το άρθρο που δημοσιεύουν στις 14 Αυγούστου 2020. Τίτλος του άρθρου «Λαμβάνοντας σκληρή γραμμή, η Ελλάδα επιστρέφει τους μετανάστες εγκαταλείποντάς τους στη θάλασσα». Σύμφωνα μ’ αυτό από τον περασμένο Μάρτιο τουλάχιστον 1072 αιτούντες άσυλο ρίχτηκαν στη θάλασσα από Έλληνες αξιωματούχους σε 31 απελάσεις. Αποδεικτικά στοιχεία για τα παραπάνω δίνουν τρεις ανεξάρτητοι επιτηρητές, δυο ακαδημαϊκοί ερευνητές και η Τουρκική ακτοφυλακή. Το ίδιο άρθρο περιλαμβάνει συνεντεύξεις επιζώντων από τις απελάσεις που έγιναν. Χαρακτηριστική είναι μιας 50χρονης Σύριας, δασκάλας της Najma Al-Khatib. Σε δήλωσή της τόνισε:«Έφυγα από τη Συρία για φόβο βομβαρδισμού, αλλά, όταν συνέβη αυτό, εύχομαι να πέθαινα από βόμβα».  

Η Najma Al- Knatib αφού διασώθηκε στις 27 Ιουλίου στα Τουρκικά χωρικά ύδατα σε μια φωτογραφία που διατέθηκε από την τουρκική ακτοφυλακή.
«Πώς παρουσιάζουν το θέμα στο σύνολό τους οι ξένοι ανταποκριτές των New York Times»;

Κοινή παρουσιάζεται να είναι η γραμμή πλεύσης των ξένων ανταποκριτών της εφημερίδας πάνω στο προσφυγικό ζήτημα. Στα άρθρα τους υπογραμμίζουν το γεγονός ότι η Ελλάδα παραβιάζει το Διεθνές Δίκαιο και δεν σέβεται τα δικαιώματα των προσφύγων. Τοποθέτησή τους είναι ότι η Ελλάδα, ιδίως με τα γεγονότα στον Έβρο, κλείνει τα σύνορά της από θάλασσα και στεριά. Παράλληλα αναπτύσσει τον στρατό της πυροδοτώντας μια ρητορική πολέμου ενάντια στην Τουρκία, την οποία κατηγορεί ότι ενορχηστρώνει εισβολή. Σε άρθρο της, μια ξένη ανταποκρίτρια των New York Times, αναφέρεται στα γεγονότα που σημειώθηκαν στον Έβρο τον περασμένο Μάρτιο. Χαρακτηριστικά υπογραμμίζει ότι η αντίδραση των απλών Ελλήνων πολιτών σχετίζεται άμεσα με το θέμα της εθνικής επαγρύπνησή τους. Έτσι, αναφέρει ότι ακόμη και στις καλύτερες στιγμές Ελλάδα- Τουρκία είναι τεταμένοι γείτονες. Και συνεχίζει λέγοντας: ” Η σημερινή σύγχρονη Ελληνική Δημοκρατία κάποτε κυβερνούνταν από την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Το έτος 2021 σηματοδοτεί τη 2η εκατονταετία του πολέμου ανεξαρτησίας της Ελλάδας από τη Τουρκία. Πρόκειται για ένα θεμελιώδες γεγονός στην ιστορία της χώρας που διδάσκεται στα σχολεία ενισχύοντας εθνικά τις συνειδήσεις των Ελλήνων πολιτών”.

«Ποια είναι τα μηνύματα των φωτογραφιών στα άρθρα των ξένων ανταποκριτών της εφημερίδας των New York Times».

Κατά κύριο λόγο, μέσα από τις φωτογραφίες τους οι ξένοι ανταποκριτές κάνουν επίκληση στο συναίσθημα του αναγνώστη. Με αυτόν τον τρόπο η κατάσταση του προσφυγικού ζητήματος γίνεται ακόμα, πιο δραματική και τραγική. Χαρακτηριστικές, λοιπόν, είναι οι φωτογραφίες εκείνες που άντρες πρόσφυγες κρατούν στα χέρια τους παιδιά επιχειρώντας να περάσουν τα σύνορα. Ωστόσο, δεν λείπουν κι εκείνες που παιδιά μαζί με τους γονείς τους βρίσκονται μπροστά σε συγκρούσεις προσφύγων με την αστυνομία. Αρκετές, όμως, είναι κι εκείνες όπου βάρκες προσφύγων επαναπροωθούνται μέσα στη θάλασσα ή δεν επιτρέπεται ο ελλιμενισμός τους. Αυτό, συνήθως, συμβαίνει σε άρθρα που μιλούν για τη σκληρή στάση της χώρας μας έναντι του προσφυγικού. Στο σύνολό τους, ωστόσο, οι φωτογραφίες είναι τραβηγμένες, ως επί το πλείστον, από ξένους φωτορεπόρτερ και λιγότερο από αντίστοιχους Έλληνες. Γενικά, το περιεχόμενο των φωτογραφιών είναι ανάλογο με τη στάση που κάθε φορά τηρεί η χώρα μας έναντι του προσφυγικού.

Στην εικόνα πρόσφυγες βρίσκονται προσαραγμένοι στη διάβαση του Pazarkule (συνοριακή πύλη απέναντι από το συνοριακό σταθμό των Καστανιών) Πίστωση …..The New York Times.
«Με ποιόν τρόπο παρουσιάζουν οι ελληνικές εφημερίδες τις αναφορές που κάνουν οι New York Times στα άρθρα τους για το προσφυγικό». 

Με καθαρά αντικειμενικό τρόπο παρουσιάζουν οι ελληνικές εφημερίδες τις αναφορές που κάνει στα άρθρα της η εφημερίδα για το προσφυγικό. Πάντα παραπέμπουν στο άρθρο αναφοράς της εφημερίδας, ενώ σε αυτές βρίσκει κανείς εκάστοτε τοποθετήσεις της Ελληνικής Κυβέρνησης πάνω στο θέμα. Ωστόσο, όταν τα άρθρα προς την Ελλάδα είναι ιδιαίτερα επικριτικά, δεν λείπουν και οι χαρακτηρισμοί από πλευράς ελληνικών εφημερίδων. Έτσι, «απαράδεκτο» χαρακτηρίστηκε από ελληνική εφημερίδα άρθρο που καταγγέλλει ότι οι ελληνικές αρχές εγκαταλείπουν πρόσφυγες ανοικτά των θαλάσσιων συνόρων. Σε άλλο δημοσίευμά της η αμερικανική εφημερίδα μιλά απαξιωτικά για τη χώρα μας με αφορμή τις συνθήκες κράτησης των προσφύγων σε αυτό. Το συγκεκριμένο άρθρο με τίτλο «Είμαστε σαν τα ζώα: μέσα στο ελληνικό κέντρο κράτησης για μετανάστες» προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από πλευράς ελληνικών δημοσιευμάτων. Σ’ αυτά γίνεται λόγος για μη φιλικό κλίμα που τρέφει η αμερικανική εφημερίδα για τη χώρα μας. Έτσι, υπογραμμίζεται ότι δεν χάνει ευκαιρία προκειμένου να εκμεταλλευτεί κάθε μεμονωμένο περιστατικό που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί εναντίον της Ελλάδας. Χαρακτηριστική είναι η αναφορά της στις αχρείαστες βολές του ελληνικού λιμενικού κοντά σε φουσκωτή βάρκα με μετανάστες θέμα το οποίο είχε θίξει πρώτη η ελληνική εφημερίδα Militaire.gr από την πρώτη στιγμή που είχε γίνει αντιληπτό.

Στην εικόνα φωτογραφισμένο από δορυφόρο το κέντρο κράτησης προσφύγων σύμφωνα με τους New York Times.
«Τι λένε στο σύνολό τους οι ξένες εφημερίδες για το θέμα και κατά πόσο μπορεί να επηρεάζονται από αναφορές που κάνουν στα άρθρα τους οι New York Times».

Γενικά ο διεθνής τύπος κάνει εκτενή αναφορά σε άρθρα του για το προσφυγικό ζήτημα στη χώρα μας εμπλέκοντας σε αυτό και τη στάση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ωστόσο, δείχνει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για όσα σχετικά με το θέμα αναφέρουν σε άρθρα τους οι New York Times. Για παράδειγμα, η Αγγλική εφημερίδα Guardian σε άρθρο της επικαλείται δημοσιεύματα της Αμερικανικής εφημερίδας για παράνομες επαναπροωθήσεις προσφύγων από ελληνικής πλευράς. Το συγκεκριμένο άρθρο φέρει τον τίτλο: «Η πολιτική της Ελλάδας για τους πρόσφυγες είναι φονική – Αποτελεί ευθύνη όλης της Ευρώπης». Σε αυτό η Guardian τονίζει την τάση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να διεκδικεί μόνο τα δικά της συμφέροντα σε βάρος «ζωνών απομόνωσης», όπως χαρακτηρίζει μεταξύ άλλων και τη χώρα μας. Μια άλλη εφημερίδα η Γερμανική Franfurter Rundschau τονίζει ότι «η Ελλάδα αρνείται τακτικά μια παράνομη συμπεριφορά των αρχών της απέναντι στο προσφυγικό» σύμφωνα με δημοσιεύματα των New York Times. Παράλληλα επισημαίνει το γεγονός ότι η Γερμανική Κυβέρνηση δεν θέλει να απαντήσει δημόσια για το θέμα των ελιγμών της ελληνικής ακτοφυλακής που θέτουν σε κινδύνους μετανάστες, επειδή φοβάται αρνητικές επιπτώσεις στις διμερείς σχέσεις Γερμανίας- Ελλάδας.

« Είναι ή όχι το προσφυγικό αγκάθι για τη χώρα μας»;   

Ολοκληρώνοντας την αναφορά μας στο προσφυγικό ζήτημα, σύμφωνα με την εφημερίδα των New York Times, εκείνο που εύλογα συμπεραίνει κανείς είναι ότι σε ένα μεγάλο βαθμό το εν λόγω ζήτημα είναι και θα συνεχίσει να είναι «αγκάθι» για τη χώρα μας. Ωστόσο, σε ένα ζήτημα τόσο ιδιαίτερο, ευαίσθητο και πολυδιάστατο κανείς δεν μπορεί με σιγουριά να πει πως το μαύρο είναι μαύρο και το λευκό λευκό μιας και η αλήθεια βρίσκεται σχεδόν πάντα κάπου στη μέση. Κι αν κάποιοι χρειάζονται γυαλιά για να τη δουν, κάποιοι άλλοι, όχι λίγοι στον αριθμό, τη βλέπουν κάθε μέρα μπροστά τους. Κι αυτοί δεν είναι άλλοι από τους ανθρώπους της προσφυγιάς.

” Γυναίκα τυφλή στη Κω ” :Μια από τις 10 εμβληματικότερες φωτογραφίες της 30χρονης πορείας του φωτορεπόρτερ, Γιάννη Μπεχράκη.

Το άρθρο αποτελεί το project εργασίας στο πλαίσιο του μαθήματος της “Διεθνούς Δημοσιογραφίας” το οποίο έγινε σε συνεργασία με τους “Μαρία Αλεξανδρίδου”, “Αλέξανδρο Χατζόπουλο” και” Όλγα Τατσίδου”.