Κατηγορίες
Ιστορία Κόσμος Περιβάλλον Υγεία

Τσερνόμπιλ «Έγκλημα και Τιμωρία»

Σαν σήμερα 26 Απριλίου 2020

Απαγορεύεται να φάτε…..

Ήμουν μαθητής δημοτικού όταν μετά το Πάσχα του 1986 που έπεφτε 4 Μαΐου εκείνη την χρονιά, άρχισαν να μας απαγορεύουν να καταναλώνουμε φρούτα, λαχανικά, γάλα, να πηγαίνουμε βόλτες στην εξοχή, να ακυρώνονται σχολικές εκδρομές και να κρυβόμαστε όταν έβρεχε. Ο λόγος για όλα αυτά άκουγε σε μία άγνωστη μας λέξη: Τσερνομπίλ ή Τσερνόμπιλ όπως είναι το σωστό. Τι ήταν όμως αυτό το Τσερνόμπιλ;

Τσερνόμπιλ

Το Τσερνόμπιλ βρίσκεται 130 χιλιόμετρα βόρεια του Κίεβου στην σημερινή Ουκρανία (κοντά στα σύνορα Λευκορωσίας – Ουκρανίας) και εκεί είχε κατασκευαστεί το Eργοστάσιο Παραγωγής Πυρηνικής Ενέργειας με την ονομασία Βλαντίμιρ Ιλίτς Λένιν. Μπήκε σε λειτουργία το 1977 ως πρότυπο πυρηνικό εργοστάσιο και ήταν το μεγαλύτερο σε ισχύ της τότε Σοβιετικής Ένωσης. Θα μπορούσε να δώσει ενέργεια σε 1,5 εκατομμύριο νοικοκυριά (ήταν είκοσι φορές μεγαλύτεροι οι αντιδραστήρες, από τους αντίστοιχους της δύσης)! Στην περιοχή είχε ιδρυθεί η κωμόπολη του Πρίπιατ (πήρε το όνομα της από τον ομώνυμο τοπικό ποταμό) στις 4 Φεβρουαρίου το 1970. Ήταν η ένατη πυρηνική πόλη, από ένα είδος πόλεων που κατασκευάζονταν για να εξυπηρετούν τους εργάτες των πυρηνικών εργοστασίων. Φιλοξενούσε περίπου 50.000 κατοίκους, εργάτες, τεχνικούς, επαγγελματίες, σώματα ασφαλείας με τις οικογένειες τους. Ήταν μια πόλη σύγχρονη με τις δομές του σοσιαλιστικού προτύπου που δεν είχε να ζηλέψει τίποτα από μια παρόμοια σε μέγεθος «δυτική πόλη». Πολυκατοικίες, διαμερίσματα για όλους, πάρκα αναψυχής, πισίνες, κινηματογράφοι, ρεστοράν, καφέ, γήπεδα εξασφάλιζαν μια αξιοπρεπή διαβίωση.

Η αίθουσα ελέγχου του Τσερνόμπιλ.

Το χρονικό του ατυχήματος

Το πρωί της 25ης Απριλίου 1986 είχε κανονιστεί να γίνει στον αντιδραστήρα νούμερο 4 μία δοκιμή στο σύστημα ασφαλείας του. Για διάφορους λόγους αναβλήθηκε κι αποφασίστηκε να γίνει από την βραδινή βάρδια. Η δοκιμή θα γινόταν στον έναν από τους δύο στροβίλους που τροφοδοτούσε ο αντιδραστήρας 4, και προβλεπόταν να ακολουθήσει την εξής πορεία: Ο αντιδραστήρας θα ετίθετο σε χαμηλή ισχύ (περί τα 700MW) και η γεννήτρια θα εργαζόταν σταθερά, σε πλήρη ταχύτητα. Κάτω από αυτές τις συνθήκες, η παροχή ατμού θα διακοπτόταν, και θα ελεγχόταν κατά πόσο το σύστημα θα μπορούσε να θέσει σε λειτουργία τις αντλίες ψύξης μέχρι την εκκίνηση των εφεδρικών γεννητριών.



Στρατιώτες εργάζονται για τον περιορισμό των συνεπειών του ατυχήματος.

01:23:40

Υπεύθυνος της επίβλεψης της δοκιμής ήταν ο αρχιμηχανικός Ανατόλι Ντιάτλοφ. Υπεύθυνος της νυχτερινής βάρδιας ήταν ο Αλεξάντρε Ακίμωφ, ενώ υπεύθυνος για τον χειρισμό του αντιδραστήρα ήταν ο Λεονίντ Τοπτούνοφ, ένας νέος μηχανικός με τρίμηνη εμπειρία. Σύμφωνα με τον αρχικό σχεδιασμό, η δοκιμή θα έπρεπε να είχε ολοκληρωθεί  και η νυχτερινή βάρδια απλώς θα επιτηρούσε την ψύξη του απενεργοποιημένου αντιδραστήρα. Θα έπρεπε να κοπεί το ρεύμα στις αντλίες νερού ψύξης μέχρι να αρχίσουν να λειτουργούν οι γεννήτριες πετρελαίου. Ο Τοπτούνοφ έκανε ένα μεγάλο λάθος και η τροφοδοσία του ρεύματος μειωνόταν ανεξέλεγκτα. Κατά την αλλαγή βάρδιας έγινε ταχύτατα η περαιτέρω μείωση της ισχύος του αντιδραστήρα κάτω του 50%. Το νερό που περνούσε από τον πυρήνα του αντιδραστήρα θερμαινόταν όλο και περισσότερο. Δευτερόλεπτα μετά δόθηκε εντολή να κλείσει ο αντιδραστήρας αλλά ήταν αργά. Είχαν αρχίσει ανεξέλεγκτες αλυσιδωτές αντιδράσεις, που οδήγησαν στην τήξη του πυρήνα. Ο αντιδραστήρας βρισκόταν πλέον σε ασταθή κατάσταση. Σχεδόν όλες οι ράβδοι ελέγχου είχαν αφαιρεθεί και απέμεναν κατεβασμένες 18 ράβδοι, έναντι 28 που θα έπρεπε να είναι πάντα κατεβασμένες για λόγους ασφαλείας. Όταν πάτησαν το κομβίο απενεργοποίησης, οι άκρες των ράβδων εισήλθαν ανάμεσα από τις στήλες καυσίμων αυξάνοντας έτσι την ισχύ στα 530 MW . H επόμενη αύξηση της ισχύος ήταν στα 33.000 MW, δεκαπλάσια της προβλεπόμενης ισχύος του αντιδραστήρα. Συναγερμοί χτυπούσαν παντού. Οι στήλες καυσίμου καταστράφηκαν και ακολούθησε έκρηξη του αντιδραστήρα και του κτηρίου του στις 01:23:40, λόγω της πίεσης του ατμού. Με μια δεύτερη έκρηξη ακόμα ισχυρότερη καταστράφηκε το περίβλημα του πυρήνα, 2.000 τόνων και έτσι διέφυγαν στην ατμόσφαιρα ραδιενεργά υλικά που αντιστοιχούσαν σε 200 ατομικές βόμβες όπως αυτήν της Χιροσίμα!  

Οι τιτάνιες προσπάθειες κατάσβεσης της πυρκαγιάς.

Η κατάσβεση της φωτιάς

Ακαριαία σκοτώθηκαν οι δύο χειριστές της αίθουσας ελέγχου. Αμέσως κλήθηκε η πυροσβεστική για την κατάσβεση της φωτιάς, που επεκτάθηκε και γύρω από το εργοστάσιο. Οι πυροσβέστες εκτέθηκαν σε τεράστιες ποσότητες ραδιενέργειας, αφού δεν ήξεραν τι αντιμετώπιζαν. Η φωτιά έσβησε στις 05:00 πμ. Στα νοσοκομεία η κατάσταση των τραυματιών προκαλούσε σοκ στους γιατρούς διότι δεν είχαν αντιμετωπίσει κάτι παρόμοιο. Τους πρώτους τρείς μήνες 31 άνθρωποι πέθαναν από την μόλυνση ,από τον αριθμό των 237 που εκτέθηκαν. Τα τηλέφωνα στην Μόσχα πήραν φωτιά. Την επομένη επιτροπή αποτελούμενη απ’ τον Μπόρις Στσέρμπινα, μέλος της κεντρικής επιτροπής του ΚΚΣΕ και αντιπρόεδρο του υπουργικού συμβουλίου και τον Βαλερί Λεγκάσοφ, χημικού, προέδρου του Ινστιτούτου πυρηνικής ενέργειας Κουρτσάτοφ φτάνει στην περιοχή για τον έλεγχο της κατάστασης.

Χιλιάδες αντιασφυξιογόνες μάσκες μετά την εγκατάλειψη του Πρίπιατ.

Η αντίδραση της κυβέρνησης

Λόγω της διασποράς της ραδιενέργειας, αποφασίστηκε η εκκένωση της πόλης του Πρίπιατ. Η εντολή ήταν να πάρουν τα άκρως απαραίτητα γιατί σε λίγες μέρες θα επέστρεφαν. Αυτό δεν έγινε ποτέ! Το μεσημέρι της 27ης Απριλίου ξεκίνησε η απομάκρυνση των 50.000 περίπου κατοίκων από έναν τεράστιο στόλο 12.000 λεωφορείων, 500 φορτηγών του στρατού και αρκετών άλλων μέσων. Η ζώνη ασφαλείας ορίστηκε στα 30 χλμ γύρω από το ατύχημα. Περίπου 115.000 κάτοικοι άφησαν τα σπίτια τους. Για την εξάλειψη των συνεπειών περίπου 600.000 στρατιώτες εργάζονταν στην οροφή του εργοστασίου ο καθένας μόλις 1,5 λεπτό πρίν τον αντικαταστήσουν για να μην έχουν μεγάλη έκθεση στην ραδιενέργεια. Ελικόπτερα έριχναν υλικό για να μπαζώσουν τον πυρήνα του. Τους επόμενους μήνες το σημείο του αντιδραστήρα σφραγίστηκε από μία τεράστια σαρκοφάγο! Η σοβιετική ηγεσία υπό τον Μιχαήλ Γκορμπατσώφ, αποφάσισε να κρατήσει μυστικό το ατύχημα από την παγκόσμια κοινότητα. Όμως ενδείξεις υψηλών ποσοστών ραδιενέργειας που μετρήθηκαν στην Σουηδία και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ανάγκασαν την Σοβιετική ηγεσία να παραδεχτεί το ατύχημα 48 ώρες μετά.

Η πόλη του Πρίπιατ σήμερα.
Λούνα παρκ στο Πρίπιατ

Συνέπειες του ατυχήματος

Το μεγαλύτερο μέρος της Ευρωπαικής επικράτειας, αλλά και σε άλλες ηπείρους, εκτέθηκε στην ραδιενέργεια που διέφυγε από το Τσερνόμπιλ. Οι επιπτώσεις ειδικά στις πρώην σοβιετικές δημοκρατίες ήταν μεγάλες για την δημόσια υγεία και το περιβάλλον. Επηρέασε 150.000 τ.χλμ. και 8,4 εκατομμύρια ανθρώπους στις γύρω περιοχές, την χλωρίδα και την πανίδα. Καρκινογενέσεις, λευχαιμίες, νεοπλασματικές παθήσεις τα επόμενα χρόνια έκαναν την εμφάνιση τους, σε πολλούς ανθρώπους. Στην χώρα μας, λόγω και του Ορθόδοξου Πάσχα, η κυβέρνηση άργησε να ενημερώσει τον κόσμο, για να μην προκληθεί πανικός. Τους επόμενους μήνες στην Βόρεια Ελλάδα και στην Θεσσαλία κυρίως ανέβηκαν τα ποσοστά ραδιενέργειας. Κάποιοι που διαγνώσθηκαν με καρκίνο την επόμενη δεκαετία, θεωρήθηκαν ως ασθενείς από το ατύχημα.

Φταίει ο κομμουνισμός;

Η πολύ καλή εικόνα του Γκορμπατσώφ για τους δυτικούς λόγω των μεταρρυθμίσεων μέσω της περεστρόϊκα και της γκλάσνοστ, αμαυρώθηκε με το ατύχημα. Οι Η.Π.Α. και οι σύμμαχοι της, βρήκαν ευκαιρία να πλήξουν την τεχνολογική αξιοπιστία των Σοβιετικών αλλά και του συστήματος διακυβέρνησης. Η αλήθεια είναι ότι το ατύχημα ήταν μία από τις αφορμές της διάλυσης της Ε.Σ.Σ.Δ. Ο κόσμος πίστεψε πλέον ότι η Σοβιετική Ένωση στέκεται σε σαθρά πόδια, δεν είναι η υπερδύναμη που νόμιζαν. Όμως το ατύχημα ναι μεν προκλήθηκε από ανθρώπινα λάθη και παραλείψεις, αλλά αποκάλυψε την διάβρωση του σοβιετικού καθεστώτος σε όλους τους τομείς του. Γραφειοκράτες που ήθελαν να «γαντζωθούν» στις θέσεις τους και αδιαφορούσαν, ατομικά συμφέροντα μέσα στο κόμμα, ελλειπή μέτρα ελέγχων στις μονάδες παραγωγής και κατασκευής εργοστασίων, ο εξοπλιστικός ανταγωνισμός με τις Η.Π.Α., ο πόλεμος του Αφγανιστάν και μια «αστική νοοτροπία» που άρχισε να αναδύεται από την ηγεσία που δεν ταίριαζε στην φιλοσοφία του σοσιαλισμού. Η Σοβιετική Ένωση έπαψε να είναι πραγματικά σοσιαλιστική από την δεκαετία του ’60 και να χάνει την ταυτότητα της. Η κατάληξη της διάλυσης της θα ερχόταν αναπόφευκτα κάποια στιγμή, διότι οι ηγέτες της μετά τον θάνατο του Ι. Στάλιν, ήταν κατώτεροι των περιστάσεων και ειδικά ο Μ. Γκορμπατσώφ. Ήταν ένα μικτό σύστημα διακυβέρνησης που κυλούσε σιγά σιγά προς τον καπιταλισμό.

Εγκαταλελειμμένα στρατιωτικά ελικόπτερα.

Το Τσερνόμπιλ σήμερα

Το εργοστάσιο συνέχισε να λειτουργείεώς το 2000, αλλά διακόπηκε η λειτουργία του μετά από διεθνείς πιέσεις, λόγω φόβου για ένα νέο ατύχημα. Το 2007 εγκρίθηκε η κατασκευή ενός ατσάλινου κέλυφους από την Ουκρανική κυβέρνηση. Στις 10 Ιουλίου 2019 παραδόθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση επίσημα η νέα ασφαλής σαρκοφάγος, η οποία καλύπτει τον τέταρτο πυρηνικό αντιδραστήρα. Επίσης η πόλη Πρίπιατ παραμένει μια πόλη φάντασμα μετά από 34 χρόνια, έχοντας γίνει τουριστική ατραξιόν.

Η νέα σαρκοφάγος στον αντιδραστήρα 4.

Πυρινική Ενέργεια

Tο πυρηνικό ατύχημα στο εργοστάσιο παραγωγής ενέργειας στο Θρι Μάιλ Άιλαντ, στην Πενσυλβάνια, τριακόσια χιλιόμετρα από τη Νέα Υόρκη στις 28 Μαρτίου 1979 και στην Φουκουσίμα της Ιαπωνίας 11 Μαρτίου το 2011, ήταν από τα πιο σοβαρά μετά το Τσερνόμπιλ. Δεν κατηγορήθηκε όμως ο νεοφιλελευθερισμός και ο καπιταλισμός του κέρδους όπως ο κομμουνισμός του 1986. Η τεχνογνωσία της άλλοτε Σοβιετικής Ένωσης έχει αφήσει το στίγμα της, στην ιστορία. (π.χ. οι σοβιετικής κατασκευής πύραυλοι Σογιούζ χρησιμοποιούνται μέχρι σήμερα ως η μόνη αξιόπιστη λύση για μεταφορά στο Διεθνή Διαστημικό Σταθμό ISS). Η τεχνολογία από μόνη της δεν είναι καλή και κακή. Έχει πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. Πολλά ακούστηκαν όμως για παθογένειες στην τεχνολογία των αντιδραστήρων ΡΒΜΚ (όπου είχε στο Τσερνόμπιλ). Άσχετα με ότι ακούγεται η πυρηνική ενέργεια είναι μια λύση για ενέργεια με λίγες πρώτες ύλες σε ανάγκη. Δεν παράγει αέρια θερμοκηπίου, μονοξείδια και διοξείδια του άνθρακα. Είναι όμως σε θέματα ασφαλείας πολύ επικίνδυνη. Η φωτιά στην δασική περιοχή του Τσερνόμπιλ αυτές τις ημέρες της πανδημίας του κορωνοϊού, πέρασε στα ψιλά από τα Μ.Μ.Ε. αλλά ήταν πολύ επικίνδυνη για τον πλανήτη, αν δεν την περιόριζαν εγκαίρως, πριν φτάσει στο εργοστάσιο. Η ανθρωπότητα στο μέλλον μπορεί να βασιστεί σε λιγότερη πυρηνική ενέργεια για το καλό όλου του πλανήτη και να εστιάσει ακόμα περισσότερο, σε εναλλακτικούς τρόπους παραγωγής ενέργειας, εκμεταλλευόμενη πάντα με σεβασμό την φύση (τον αέρα, το νερό κτλ).

Σας ασπάζομαι, Νίκος